Parentyfikacja, czyli odwrócenie ról w rodzinie

Czym jest i kiedy występuje odwrócenie ról w rodzinie

Do parentyfikacji dochodzi, gdy dziecko przejmuje zadania i odpowiedzialność rodzica. Termin do literatury wprowadziło dwóch psychiatrów: Boszormenyi-Nagy i Spark, którzy uważali, że pewien stopień tego zjawiska jest obecny i doświadczany przez każde dziecko, a pozytywną konsekwencją jest nauka troski i zdolności empirycznych. Odmiennego zdania jest psycholog Salvador Minuchin, który twierdzi, że parentyfikacja narusza granice i hierarchie w rodzinie. Jeśli ten stan nie ma charakteru epizodycznego, uniemożliwia właściwy rozwój dziecka i realizowanie jego potrzeb. Inny badacz Gregory Jurkovic pisze, że jest to sprawowanie opieki przez dziecko nad innym członkiem rodziny, a skutki zależą od momentu rozpoczęcia i doceniania dziecka. W nowszych definicjach, parentyfikację dzielimy na instrumentalną i emocjonalną, i definiujemy jako odwrócenie ról, w którym dziecko jest odpowiedzialne za potrzeby emocjonalne lub behawioralne rodzica.
Instrumentalna – opieka nad chorym rodzicem, młodszym rodzeństwem, zmuszanie do zarabiania. Emocjonalna- dziecko staje się buforem w konfliktach, staje się terapeutą/doradzcą rodzica. Parentyfikowane dziecko doświadcza deficytu uczuć i uwagi ze strony opiekunów, a jego zadania są nieadekwatne do możliwości rozwojowych. Parentyfikacja emocjonalna jest dużo bardziej tragiczna w skutkach, dziecko często wchodzi w rolę terapeuty, kozła ofiarnego, doradcy… obciążenie psychiczne doprowadza do zachowań autodestrukcyjnych. Dzieci często wierzą, że wkładając tyle wysiłku, w końcu otrzymają coś od rodzica.
Mówiąc krótko, do inwersji ról dochodzi, gdy rodzic (czasem nieświadomie) oczekuje od dziecka, że będzie robiło coś ponad jego siły. Przykładowo słuchaćło problemów matki/ojca, było emocjonalnym partnerem. W życiu każdej rodziny może pojawić się moment, w którym rodzice będą potrzebowali wsparcia dziecka, ale kiedy ta pomoc jest permanentna i trwa tygodnie, miesiące, lata… mamy do czynienia z parentyfikacją destrukcyjną, jest ona ukryta. Nikt nie nazywa tego, co robi dziecko, nie docenia go, uznaje się „wyczynowe” zachowania dziecka za naturalne. Powoduje to niezaspokajanie potrzeb dziecka i przekraczanie jego granic.

Badania

W badaniu ,,Uwarunkowania parentyfikacji doświadczanej w dzieciństwie i okresie dorastania z perspektywy młodych dorosłych”  (J. Żarczyńska-Hyla, B. Zdaniuk, J. Piechownik-Borsowska, E. Karcz-Tarnowicz, B.Kromolicka, 2016) wykazano, że 70% próby badanej doświadczyła jakiegoś stopnia parentyfikacji, a jedna piąta intensywnej formy parentyfikacji. Z badania wynika, że odwrócenia roli rodzicielskiej w formie instrumentalnej najczęściej doświadczają najstarsze dzieci w rodzinie wielodzietnej, z niskim poziomem wykształcenia rodziców (głównie ojca).
Liczne badania potwierdzają rozwój parentyfikacji w rodzinach z problemami alkoholowymi i wskazują na związek ze specyfiką funkcjonowania takiej rodziny (chaotyczny styl życia, niestabilność sprawowania funkcji rodzicielskich, współuzależnienie).
Badanie ,,Życie bez dzieciństwa–parentyfikacja u kobiet z syndromem DDA.” (K. Schier, A. Pasternak) wykazało, że kobiety, będące dzieckiem alkoholika częściej doświadczały odwrócenia ról w rodzinie (zarówno na płaszczyźnie instrumentalnej, jak i emocjonalnej) niż osoby, które nie doświadczyły alkoholizmu rodzica. Wyniki  badań pokazały także, że kobiety z syndromem DDA nadal mają poczucie niesprawiedliwości związane z faktem parentyfikacji.
Badaczka Angela Joyce uważa, że zjawisko odwrócenia ról wiąże się z traumatycznymi doświadczeniami rodziców. ,,Niezdolni do tego, aby odczuwać, czy identyfikować się z bólem własnego dziecka, który tak bardzo rezonuje z ich własnym wypartym bólem i bezradnością w przeszłości, rodzice chronią sami siebie i wchodzą w nieświadomą identyfikację ze sprawcą pierwotnej traumy, narzucając podobne doświadczenia swojemu dziecku.” Przez to opiekowanie się rodzicem staje się strategią radzenia sobie dziecka, przez co traci ono nieodwracalnie swoje dzieciństwo.

Konsekwencje parentyfikacji

Dziecko nie radzi sobie z obciążeniem na nie nałożonym, przez co konsekwencje tego zjawiska są długofalowe. Zaburzone (niskie) poczucie własnej wartości, problemy w relacjach, problem z dokonywaniem wyborów, choroby psychosomatyczne, uzależnienie decyzji od opinii innych, potrzeba uznania, zaburzenia seksualne.
Często u parentyfikowanych dorosłych występuje aleksytymia, czyli zaburzenia regulacji i nierozpoznawania emocji, a także wstyd i poczucie winy, które doprowadzają do izolacji.

Pomoce naukowe:
zapiskiaurory.pl
Rocznik Andragogiczny 2016, badanie
,,Parentyfikacja w rodzinach z problemem alkoholowym” I. Grzegorzewska
Artykuł Pani Sylwii Wilk
Pasternak, A., & Schier, K. (2014). ,,Życie bez dzieciństwa–parentyfikacja u kobiet z syndromem DDA.”

 

Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która rozpocznie dyskusję.
Dodaj komentarz
heart
O mnie
O mnie
Pani Sukienka to miejsce, w którym każdy znajdzie coś dla siebie. Nazywam się Natalia i studiuję psychologię. Moją pasją jest moda i nauka, a znakiem rozpoznawczym - sukienka. Piszę bloga, żeby dzielić się z Wami moimi przemyśleniami o kobiecości, inspiracjami modowymi i ciekawymi faktami ze świata psychologii.
instagram panisukienka